Beschouwing op het artikel geheten: Maak de veiligheid van patiënten het middelpunt van de hervormingen van de medische aansprakelijkheid (Hillary Rodham Clinton, en Barack Obama), bezien vanuit de positie van de patiënt annex zorgconsument. Door Siegfried van Hoek.

Oorspronkelijke bron: http://content.nejm.org/cgi/content/full/354/21/2205 

In 2006 schreven Mw. Hillary Rodham Clinton en Dhr. Barack Obama een artikel waarin feitelijk een wetgeving werd geïntroduceerd met achterliggende motivatie tot het hervormen van de medische aansprakelijkheids wetgeving met name in het geval van letselschade, of ter voorkoming van letselschade. Zij hebben als zodanig voorgaand ook veldonderzoek verricht en met diverse belanghebbenden gesproken. Zo bleek uit die gesprekken, dat praktiserende zorgaanbieders vanwege de torenhoge verzekeringspremies van medische aansprakelijkheids verzekeringen slechts een beperkter pakket aan medische hulpverlening konden aanbieden aan de zorgconsument. En zorgconsumenten en hun verwanten berichtten over het onrecht wat hen na het ontstaan van letselschade werd aangedaan. Op het moment dat er letselschade is ontstaan raakte de verhouding tussen diverse betrokkenen getroebleerd (patiënt versus arts/ziekenhuis en hun verzekering), en bleek er sprake van een onrechtmatig beleid. Tijdens hun veldonderzoek kwamen zij echter ook in contact met zorginstellingen die zelf al een hervorming hadden doorstaan met een sluitende oplossing in de problematiek voor alle partijen. Onderstaande staat een commentaar beschreven op dat bewuste artikel.  

Het artikel onderkent, dat er vanwege hoofdzakelijk verzekeringstechnische motieven met financiële achtergronden onrecht wordt gedaan aan patiënten die letselschade hebben opgelopen, met het achterhouden van essentiële informatie conform de in Nederland openlijk benoemde zwijgcultus. De verzekeringsproblematiek betekende ook een beperkende factor in het scala van aan te bieden medische behandelingen, vanwege de poliskosten. De oorzaak in de letselschadeproblematiek ligt primair rond de aansprakelijkheidsverzekering.

Anders dan in Nederland bleek zeker 90 procent van dodelijke aflopen het gevolg te zijn van fouten in het systeem en de procedure, maar niet als gevolg van veronachtzaming door artsen. Zeer waarschijnlijk is dat te wijten aan de verder gevorderde juridische cultuur in VS.

In Nederland bleek grove veronachtzaming en zelfs experimenteel misbruik te kunnen bestaan onder de mantel van de zwijgcultus, waarbij de letselschadepatiënt effectief rechteloos werd.

Wereldwijd is men het er over eens, dat de medische wetgeving een hervorming behoeft.

Zoals terecht opgemerkt is geworden door (destijds senatoren) Mw. Clinton en Dhr. Obama, zou de discussie rond de problematische beoordeling van letselschade en de inherente hoge kosten zich meer moeten concentreren op het fundamentele belang: de noodzaak om de veiligheid van een patiënt te verbeteren. Dit fundamenteel gegeven prijkt bovendien al boven in het stelsel van wetten vanwege haar grondwettelijke en mensenrechtelijke gronden…

Middels de geïntroduceerde wetgeving Nationale Medische Fout Onthulling en Compensatie Nota (S. 1784) zou er een Instituut voor de bewaking van patiëntenveiligheid en de kwaliteit van de gezondheidszorg moeten komen, wat een open communicatie tussen patiënten en zorgaanbieders wil stimuleren; voorkombare fouten wil terugdringen; patiënten een eerlijke compensatie op letselschade geven; veronachtzaming of onkunde wil bestrijden; maar ook de kosten wil terugdringen van de medische aansprakelijkheidsverzekering door bemiddeling.

De verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van de zorg; en de bemiddeling in geschillen ten aanzien van medisch handelen in resultaat; met het centraal stellen van de veiligheid van de patiënt als rechtshandhaving; als wel het streven naar kwalitatieve verbeteringen in deze gebieden inclusief medische preventie waarbij zelfs advies en aanbevelingen; zouden bij dit overheidsgerelateerde instituut (geheten MEDiC) moeten komen te liggen; waarbij de kostenbesparingen op juridische kwesties terug worden geïnvesteerd ten behoeve van patiëntenveiligheid-kennis.

Het MEDiCmodel is gebaseerd op onderzoek naar maquetteprogramma’s verspreid over het land, die succesvolle benaderingen getoond hebben voor patiënten én artsen, terwijl tevens de kwaliteit van de zorg werd verbeterd. Door dit soort programma’s hebben onthullingen van medische fouten tot minder medische fouten en letselschadezaken geleid, resulterende in een vermindering van wettelijke kosten, versnelde voorzieningen en compensatie voor patiënten, met zelfs een toename van patiënten die gecompenseerd zijn geworden voor hun opgedane letselschade.

Grofweg was er te bevinden (waaronder bij één ziekenhuis wat al twee decennia zelfs zo al werkte), dat vertrouwelijke bemiddeling in het bepalen van letselschade veelal een halvering van het aantal geschillen opbracht, waarbij de looptijd van een geschil met een factor tien werd verkort, en dat ook de hoogte van de claims (letselschade inclusief de advocatuurkosten) ook beduidend lager kwamen te liggen. Eén ziekenhuis kon in zijn medische faculteit het aantal praktiserende specialisten en faculteitmedewerkers werkzaam in de hoogrisico gebieden zoals verloskunde-gynecology en neurochirurgie zelfs uitbreiden, en hiermee naast een breed scala aan medische behandelingen ook méér patiënten de medische zorg te verlenen die ze behoefden. Het model MEDiC staat voor dat ook de patiënt zijn recht kan vinden, waarin de eerzaam behandelend arts een respectvollere positie krijgt inzake.

De belangrijkste reden van mensen om tot een medische rechtszaak te besluiten bleek niet de zwijgcultus gerelateerde veronachtzaming te zijn, maar de onvoldoende communicatie tussen patiënten en zorgaanbieders. Dit gegeven toont al dat de problematiek niet onoverkomelijk is.

Het artikel beziet de kwestie vanuit de positie van de overheid en wat de overheid voor mij kan doen. Maar wat kan ik voor de overheid doen in deze kwestie? Als ervaringsdeskundige heb ik voldoende opnies van weerszijden maar ook lotgenotenverhalen vernomen, om in mijn commentaar ook nog enige relevante opmerkingen te kunnen plaatsen (ten aanzien van de goede intenties om de veiligheid van patiënten centraal te stellen in de gehele problematiek) vanuit de wensen van de patiënt, die voorafgaan aan de installatie van een dergelijk instituut. 

Thans kunnen patiënten na het ontstaan van letselschade te maken krijgen met verzwijgen, fraude, opzettelijke veronachtzaming, afschuiven, arrogantie, het geen gehoor aan de patiënt als cliënt geven ter zitting, onwaarachtigheid in uitspraak, en geen feitelijke vervolging na constatering van een terechte klacht, en vooral ook uitbehandeld geheten te zijn of verder behandeld te worden zonder rekenschap te geven aan de feitelijk ontstane letselschade. 

Om deze excessen van de zwijgcultus te kunnen bestrijden is een integere procedure nodig.

Artsen moeten hun verantwoordelijkheid durven te nemen. Er moet meer integriteit komen in de medische sector, en er moet erkenning van gedane fouten zijn met een bijkomend recht op herstelbehandeling. Rond het traject van een procedure ter bepaling van letselschade zijn een aantal factoren van belang. Het medisch dossier moet goed leesbaar, toegankelijk en volledig zijn. Erken dat er een fout is gemaakt geworden. Neem de patiënt serieus en medische contra-expertises serieus in de beoordeling. Maak herstelbehandeling in alle redelijkheid (zelfs internationaal) mogelijk. Er moet een objectieve  klachtenbehandeling zijn, met een scheiding van belangen. In het onafhankelijk orgaan moeten onafhankelijke deskundigen zitting gaan nemen.  Medisch personeel en/of de patiënt zou bij constatering van grove vormen van beroepsdeformatie, zoals bewust grove nalatigheid in behandeling en misbruik, aangifte moeten kunnen doen bij de Politie, als voorportaal op een strafrechtelijk onderzoek.

En als een klacht wél gegrond wordt verklaard dan moet er ook een corrigerende maatregel op volgen. Disciplinaire maatregelen (zoals uit functie zetten of zelfs gevangenisstraf) moeten

daadwerkelijk uitgevoerd worden. Bij grove beroepsdeformatie moet strafrechtelijk vervolg /

strafvordering mogelijk zijn.

De bovenstaande wensen bezien vanuit het gevraagde medisch recht voor de patiënt beslaan vooral de kwestie als er al letselschade is ontstaan. Wat goed aan het model MEDiC is, dat het naast bemiddeling en begeleiding in de beoordeling van medische geschillen ook preventieve en zelfs adviserende taken behartigt, ook ten aanzien van medische behandelmethoden. In een wereld vol van privatisering wordt de basale verantwoordelijkheid ten aanzien van medische aangelegenheden hier met het programma MEDiC (in zijn totaliteit) terug gelegd bij de overheid. Vanwege de fundamentele rechten voor de burger behoort deze kwestie ook thuis onder de verantwoordelijkheid van de overheid. Immers voor een patiënt die letselschade heeft opgedaan eindigt het probleem niet na een ontkennend consult met de zorgbehandelaar, de zwijgcultus schaadt de patiënt ook verder in zijn maatschappelijke status en situatie. 

Met het gegeven dat MEDiC gebaseerd is op reeds succesvol bewezen overeenkomstige programma’s is zondermeer te pleiten voor hervormingen met zo’n institutionalisering, waar de burger dan wel zijn recht op bezwaar in moet kunnen blijven behouden, om elke vorm van subjectiviteit in medische kwesties ook intern in het programma aan de orde te kunnen stellen.  

Het programma MEDiC is een uitgewerkt model op basis van het centraal stellen van de veiligheid van de patiënt. Zelfs als het beoogde model MEDiC deels of geheel niet zou worden uitgevoerd in het kader van de hervormingen in een medische wetgeving, dan nog zou enkel het centraal stellen van de veiligheid van de patiënt als eerste wetgeving al de oplossing betekenen, omdat alle bepalingen daarop tot hervorming dan constitutioneel een rechtmatigere oplossing bieden. Medische specialisten werken veelal als kleine zelfstandige bedrijfjes verbonden aan diverse ziekenhuizen. Met het centraal stellen van de veiligheid van de patiënt kan bijvoorbeeld de aansprakelijkheidstelling wederzijds ook verduidelijkt worden. Maar ook de ziekenhuizen krijgen er een betere positie mee ook naar hun oorspronkelijk opdrachtgever toe: de overheid. Artsen zullen een eerlijkere bescherming en een eervollere positie krijgen met de mogelijkheid preventief ruggespraak te kunnen plegen via zo’n instituut. De wet die voorschrijft dat een behandeling met een patiënt vooraf besproken moet worden met een patiënt, waarbij de patiënt zelf ook een inbreng naar keuze heeft wordt hiermee ook ondersteunt. En uiteindelijk wordt de patiënt ook meer recht aangedaan in de behandeling van letselschade. Is er een herstelbehandeling redelijkerwijs mogelijk, dan moet die behandeling ook gedaan worden. Letselschade bestaat weliswaar in het vergelijk tussen de aandoening voor de behandeling en het resultaat erna, waarbij met name bijkomende schade met significant verlies van levenskwaliteit van belang is in de bepaling, maar letselschade als gevolg van misbruik of nonchalance of grove nalatigheid zou in het algemeen verhaalbaar moeten zijn ware het enkel en alleen al tuchtrechtelijk zonder subjectiviteit in de beoordeling. In ieder geval garandeert het uitgangspunt om de veiligheid van de patiënt (gestreng) centraal te stellen de garantie voor een betere rechtspositie voor de patiënt, want nochtans zijn de rechten van de patiënt en afgeleide van de zorgverplichtingen van een zorgaanbieder, en heeft de patiënt geen eigen omschreven medische rechten.  

Mw. Clinton en Dhr. Obama erkenden dat de hervormingen niet vanzelf zullen verlopen, en dat dit de nodige inzet en tijd zal kosten onder integere betrokkenheid, maar dat dit noodzakelijk is om de huidige onrechtmatige situatie te kunnen veranderen. Anderszins is er sprake van rechteloosheid.  

Stel tenminste de veiligheid van de patiënt centraal als eerste wet in de hervormingen!

Of liever: neem vervolgens het model MEDiC ter harte om toepassingsvormen te bepalen.